Po uzoru na zelene beretke

Koreni vojnih specijalnih jedinica Turske leže u Odeljenju za specijalno ratovanje – OHD (Ozel Harp Dairesi), koje je osnovano 1965. uz pomoć američkih i NATO instruktora. Jedan od zadataka (tajnih) bilo je obučavanje paravojnih, špijunskih, diverzantskih i partizanskih grupa za specijalno ratovanje u pozadini sovjetskih trupa (stay behind operation, SBO), ukoliko dođe do sukoba NATO i Varšavskog pakta i udara Crvene armije i njenih istočnoevropskih saveznika na južno krilo NATO.
Ovaj projekat tajne armije NATO za slučaj izbijanja rata sa Sovjetima poznat je pod nazivom „Operacija Gladio“ (na latinskom gladio – mač). Bio je razvijen uz snažno prisustvo CIA i u drugim zapadnim državama i armijama NATO, poput Italije, Nemačke, Francuske…
OHD je 1992. transformisano u novu Komandu za specijalne operacije – OKK (Ozel Kuvvleter Komutanligi), koja je podređena direktno načelniku Generalštaba turskih oružanih snaga, ali pritom nije izgubila tajnovitu paravojnu ulogu. Trenutno se u sastavu OKK nalaze tri jedinice namenjene za izvršavanje specijalnih operacija i zadataka: brigada specijalnih snaga bordo beretke (Bordo Bereliler), puk za borbeno traganje i spasavanje (MAK) i specijalna vazduhoplovna grupa (SAG). Iz sastava jedinica u OKK mogu se sagledati i zadaci koje komanda izvršava. Snage mornaričkih komandosa i ronioca iz sastava Ratne mornarice, takođe, imaju status specijalnih snaga, ali nisu potčinjene OKK, već glavnoj komandi mornarice. Zbog toga bordo beretke (a time i OKK) raspolažu sopstvenim ronilačkim timovima.
Turska mornarica ima dve vrste specijalnih ronilačkih jedinica, poznatih po skraćenicama SAT i SAS. Prva od njih SAT (Su Alti Taaruz Kamutanligi) predstavlja jedinicu pomorskih diverzanata i borbenih ronilaca za ofanzivne podvodne akcije, koja je slična američkim SEAL ili nemačkim KSK. Druga formacija SAS (Su Alti Sanvuma) slično je organizovana kao UDT timovi američke mornarice, namenjena je za protivminske i protivdiverzantske zadatke zaštite luka, instalacija i plovila, odnosno za defanzivne podvodne akcije.
Zadaci, organizacija, taktika i obuka bordo beretki su skoro identični sa „starijim bratom“ iz NATO, američkim zelenim beretkama (US Special Forces Green berets), čiji su ih instruktori svojevremeno i osnovali, obučavali i opremali, a i danas održavaju tesnu saradnju po svim pitanjima.
Na spisku specijalnih zadataka, koje u svim vremenskim i terenskim uslovima izvode turske bordo beretke, nalaze se: direktne borbene akcije protiv neprijateljskih snaga, prepadi i diverzije na važnim ciljevima neprijatelja (komandno-komunikacijski centri, radarski i raketni položaji, aerodromi, skladišta municije i naoružanja, važni objekti saobraćajne i energetske infrastrukture i drugo), borbena dejstva na planinskom terenu i u pustinji, podvodne ronilačke akcije, protivpobunjenička dejstva, protivteroristička borba i rešavanje talačkih situacija, služba traženja i spasavanja (CSAR), prikupljanje obaveštajnih podataka i dubinske izviđačke patrole u pozadini neprijatelja, psihološko-propagande operacije, navođenje avijacije za precizno dejstvo po ciljevima na zemlji, obezbeđenje VIP i objekata, snajperska i protivsnajperska dejstva, obučavanje i trening „prijateljskih“ snaga i formacija. Posle otmice 46 turskih državljana iz konzulata u Mosulu (Irak), dodeljen im je još jedan važan zadatak – zaštita VIP i obezbeđenje diplomatsko-konzularnih predstavništava u posebno rizičnim zemljama i regionima, ali i drugih visokih vojnih komandanata i državnih rukovodilaca.
Organizacijsko-formacijska struktura bordo beretki je sačinjena po uzoru na američke zelene beretke: pored komande, komandne čete i čete za podršku, brigada raspolaže sa tri operativna bataljona – ODC (operational detachment charlie), svaki jačine oko 400 specijalaca, koji čine komandi (15 ljudi), komandni vod (40), čete za podršku (83) i tri odreda (čete) specijalaca, takođe, jačine 83 čoveka. Četa za podršku je zadužena za logistiku, sanitetsko i tehničko obezbeđenje, održavanje sredstava veze i obaveštajnu delatnost. Jedan odred (četa) bordo beretki (koji se kod Amerikanaca označava kao ODB – operational detachment bravo) sastoji se od šest odeljenja, odnosno osnovnih borbenih timova, koji su označeni kao ODA (operational detachment alfa), svaki jačine 12 specijalista: dva za borbeno delovanje i taktiku, dva za inženjerijsko-minerske i diverzantsko sabotažne akcije, dvojica specijalista za naoružanje, jedan obaveštajac, logističar, dvojica vezista i dvojica tehničara za sanitetsko zbrinjavanje (borbeni medicinari).
Čete u okviru bataljona su organizovane po principu specijalnosti: prva raspolaže s najmanje jednim ODA timom s padobrancima za skokove s velikih visina (HALO/HAHO tehnika), druga s borbenim roniocima, a treća sa specijalistima za borbu u visokoplaninskim i pustinjskim uslovima.
Timovi bordo beretki su 2008. u sklopu velike vojne operacije „Sunce“ desantirani padobranima na sever Iraka s ciljem da preseku put kurdskim pešmergama, koje su se povlačile pred jačim turskim vojnim snagama koje su nadirale s čela, i da im nanesu što veće gubitke u zasedama i brzim udarima. Bordo beretke regrutuju nove pripadnike selekcijom iz nekoliko samostalnih brigada komandosa, od kojih četiri pripadaju jedinicama kopnene vojske, a jedna komandi ratnog vazduhoplovstva.
Radi se o pet brigada, poznatih kao plave beretke, koje, takođe, izvršavaju specijalne zadatke i po potrebi se mogu angažovati kao ojačanje i podrška OKK i bordo beretkama, tako da su ukupne mogućnosti Turske za specijalno ratovanje veoma respektabilne: 1. brigada komandosa (padobranci), stacionirana u Kayseri, podređena komandi ratnog vazduhoplovstva, 2. brigada komandosa u Bolu, pripada 4. korpusu 4. armije; 3. brigada komandosa iz Sirta, pripada 7. korpusu 2. armije; 4. brigada komandosa u Tunceli, 8. korpus 3. armije; 5. brigada planinskih komandosa, stacionirana u Hakkari. U sastavu ratne mornarice deluje brigada komandosa mornaričko-desantne pešadije iz pomorske baze Foka (Izmir), iz koje se ne regrutuju kandidati za bordo beretke, ali se, po potrebi, njeni delovi mogu angažovati za potrebe OKK.
Ilustrativan je „Sulejmanija slučaj“ iz jula 2013, kada su američke specijalne snage uhapsile nekolicinu svojih „učenika“ iz turskih bordo beretki (ne znajući ko su oni), koji su na severu Iraka u regionu Kurdistana bili u tajnoj misiji borbe protiv kurdskih gerilaca iz PKK. Posle tri dana ispitivanja, ustanovljeno je da je OKK, bez znanja Amerikanaca, u blizini gradova Sulejmanija i Kirkuk izgradila dve tajne izviđačke baze za praćenje aktivnosti kurdske gerile i pešmergi. Osim toga, iz ovih baza su se naoružavali i obučavali lokalni Turkmeni, koji su privrženi matici Turskoj i koriste se kao lokalne gerilske snage na terenu za borbu Kurda, što je, svakako, varijanta koja pruža mnogo pogodnosti. Nije tajna da su, upravo, bordo beretke iz OKK trenirali i naoružavali sirijske pobunjenike protiv vlasti Bašara al Asada, što znači da je Turska već odavno upletena u veliku krizu koja se, trenutno, dešava u ovom regionu.
Mada je osnovna misija puka MAK (Muharebe Arama Kurtama) izvođenje akcija borbenog traganja i spasavanja – CSAR (Combat Search and Rescue), pre svega, posada oborenih letelica (aviona i helikoptera), kao i drugih vojnih i specijalnih snaga koje su se zaglavile u borbi na tlu u pozadini, je mnogo šira namena, uključujući i obeležavanje (lasersko) ciljeva na zemlji i navođenje vazduhoplovne vatre po njima. U suštini, radi se o specijalnoj jedinici za primenu širokog spektra borbenih dejstava, pa i tajnih izviđačkih misija prikupljanja obaveštajnih podataka.
Zato se regrutacija novih kandidata ne ograničava samo na specijalne snage, već i ostale rodove turske vojske, što čini jedan veliki potencijal. Možda najbolje profil MAK opisuje epizoda iz rata u Siriji, kada su u 2013. oslobođena četiri turska oficira iz redova MAK, koji su bili zarobljeni u blizini sirijske vazduhoplovne baze u gradu Alepu. Tokom obračuna sa sirijskim trupama poginula su dva turska oficira, koji su imali zadatak da unište sirijske borbene avione na tlu, što predstavlja klasičnu akciju komandosa protiv važnih vojnih ciljeva neprijatelja.
Treću jedinicu iz sastava OKK predstavlja Specijalna vazduhoplovna grupa (Ozel Kuvvetler Komutanligi Hava Grubu), opremljena helikopterima za transport, borbenu podršku, evakuaciju i snabdevanje bordo beretki i operativaca MAK u intervencijama. U pitanju su modeli helikoptera Sykorsky S-70-28-A Yarasa (slepi miš), koje je modernizovanla turska namenska industrija „Turkish Aerospace Industries“ za potrebe specijalnih misija, a radi se o osnovnom američkom modelu UH-60 Blackhawk. Druga vrsta helikoptera su transportni američki Chinook CH-47F, a osim toga MAK može, po potrebi, da računa i na 20 helikoptera AS-532 UL/AL Cougar (osnovni model francuski Eurocopter AS 532 Cougar), koji su u turskom ratnom vazduhoplovstvu predviđeni upravo za CSAR operacije.
Terorističke organizacije koje su, trenutno, aktivne u Turskoj mogu da se podele u tri glavne kategorije: separatističke terorističke organizacije (kurdski Kongra Gel – nekadašnja Radnička partija Kurdistana – PKK/KCK), levičarske terorističke organizacije (Revolucionarna narodno oslobodilačka partija-front, DHKP/C) i terorističke grupe džihadista povezane s međunarodnom mrežom Al Kaida, a sada i Islamskom državom. Godinama su najveću opasnost predstavljali kurdski separatisti, ali u poslednje dve godine i džihadisti povezani sa Islamskom državom izveli su nekoliko teških terorističkih napada, u kojima je bilo više desetina žrtava.
Zvanična Ankara optužuje Radničku partiju Kurdistana – PKK (Partiya Karkeren Kurdistan) za smrt više od 40.000 ljudi otkako je 1984. počela borbu za stvaranje nezavisne kurdske države na jugoistoku Turske. Tačnije, samostalna država Kurdistan sastojala bi se od otcepljenih delova teritorije tri države, koje naseljavaju Kurdi – Turske, Iraka i Sirije. Radi ostvarenja tog cilja, PKK je formirala čitav niz baza u blizini tursko-iračke granice, u vrlo nepristupačnoj planinskoj oblasti, tridesetak kilometara u dubini iračkog Kurdistana. Iz njih PKK izvodi oružane akcije protiv turskih snaga bezbednosti u unutrašnjosti Turske. Zato turske snage bezbednosti (vojska, žandarmerija i specijalna policija) bombarduju baze PKK iz vazduha, a zatim izvode i veoma opsežne vojne intervencije i upade na teritoriju severnog Iraka, a u poslednje vreme i Sirije u cilju uništenja baza i uporišta kurdskih gerilaca.
U periodu od januara do 19. marta ove godine u Turskoj su se desila četiri velika teroristička napada bombaša samoubica – dva u Istanbulu (prvi je izveo pristalica Islamske države, a drugi Kurd iz organizacije „Sokolovi kurdistanske slobode“ – TAK (Teyrenbazen Azadiya Kurdistan). Dva su izvedena i u Ankari, jedan od Kurda, a drugi opet od člana Islamske države. U njima su poginule 83, a povređene 132 osobe. Ranije su se ti napadi dešavali u udaljenim planinskim regionima, gradovima blizu granice sa Irakom i Sirijom ili u ponekom turističkom mestu na moru, a sada eksplozije odjekuju u srcu države: u prestonici Ankari i „carskom“ Istanbulu. Ovo su, dosad, najteži dani u novijoj istoriji Turske i najveći izazov za njen sistem bezbednosti.
D. DŽAMIĆ

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Pročitajte još