Vodnik sa više lica

Pojava američkog višenamenskog vozila M998/1097 Hummer, promenila je uobičajenu sliku o koncepciji osnovnog terenskog vozila kopnene vojske. To više nije bilo jeftino i jednostavno, već sofisticirano vozilo velike nosivosti, koje može da se iskoristi za prevoz težeg naoružanja, tereta ili trupa, kao i sve važnije dodatne oklopne zaštite (o čemu svedoče novije varijante, koje se već nalaze u Iraku). Iako se rusko vozilo GAZ-3937, tj. GAZ-39371 Vodnik, često pominje kao ruska varijanta Hummera, to nije u potpunosti tačno: Vodnik je veće, teže i sposobnije vozilo, zahvaljujući jedinstvenoj, modularnoj koncepciji.
Osnovna šasija Vodnika predstavlja, zapravo, podvozje sa formulom pogona 4×4, na čijem se prednjem kraju postavlja kabina. Motor se nalazi iza kabine, u centralnom delu vozila (praktično, ispod kabine), dok se na zadnjem delu postavlja transportni ili borbeni modul, koji je potpuno odvojen od ostatka vozila. Zamena modula je brza i jednostavna, tako da se može izvršiti i u poljskim uslovima, uz pomoć krana manje nosivosti.
Postoje dve osnovne varijante vozila: vozač kod GAZ-3937 sedi sa leve strane, a komandir iza njega, dok kod GAZ-39371, vozač i suvozač sede jedan pored drugog. Uslovno govoreći, u osnovnoj varijanti opterećenja, izmenjivi modul može da bude korišćen za prevoz ljudstva ili tereta. Obe osnovne varijante: GAZ-3937 sa vozačem, odnosno GAZ-39371 sa vozačem i suvozačem, mogu da prevezu osam do devet vojnika u transportnom modulu ili maksimalno 2,5 t tereta (M1097 „teretni“ Hummer oko 2 t). Modul ima dva otvora sa strane kroz koji vojnici mogu da uđu, izađu ili otvaraju vatru iz vozila, dva otvora na krovu (obično za otvaranje vatre) i vrata na zadnjem delu, koja se koriste između ostalog i za utovar/istovar tereta. Na prednjoj i zadnjoj strani postavljeni su mitraljezi PKM, kalibra 7,62 mm. Civilna varijanta ima postavljen modul sa bočnim prozorima. Sedišta u unutrašnjosti mogu da se podešavaju na različite načine, tako da vojnici sede i jedan prema drugom, odnosno „leđa u leđa“. Umesto ovog, moguće je postaviti i druge namenske module, kao što su sanitetski, sa posebnom opremom ili instalacijama, ali najimpresivniji su naoružani moduli.
„Najslabija“ naoružana varijanta ima standardnu kupolu točkaškog oklopnog transportera BTR-80, sa pogonom 8×8. Osnovno naoružanje je teški mitraljez KPVT kalibra 14,5 mm, sa kojim je spregnut mitraljez PKT 7,62 mm. Da bi se shvatila prava snaga ovog teškog mitraljeza, mora da se zna da je njegova municija 14,5×114, preuzeta sa sovjetskih protivtenkovskih pušaka iz Drugog svetskog rata, čija je kinetička energija približno dva puta veća nego kod vrlo cenjenog Browning M-2HB, odnosno sovjetskih pandana DŠK i NSV (karakterističnih po tome, što se obično koriste kao protivavionski mitraljezi na tenkovima). Probojnost municije sa čeličnim jezgrom B32 je 25 mm valjnog čelika, dok sa jezgrom od legure volframa BS-41 iznosi čak 32 mm na 500 m, tako da može uspešno da dejstvuje protiv neoklopljenih vozila, starijih oklopnih transportera, oklopnih automobila… Nosi se 500 metaka kalibra 14,5 i 2000 metaka 7,62 mm, a na zadnjem delu kupole nalazi se šest bacača dimnih kutija, kalibra 82 mm.
Još je impresivnija kupola sa vozila BTR-80A, naoružana topom 2A72 od 30 mm i spregnutim mitraljezom PKT od 7,62 mm. Ova kupola interesantna je po tome što nišandžija sedi u korpi, tj. na sedištu ispod nivoa kotrljače (praktično unutar trupa vozila), tako da je bolje zaštićen od vatre protivnika. Naravno, top 30 mm daleko je snažniji od teškog mitraljeza na prethodnoj kupoli i pored činjenice što ispaljuje eksplozivnu municiju, ispaljuje i podkalibarnu sa nosačem-sabotom tipa Kerner, početne brzine 1120 m/s, probojnosti 25 mm čelika pod uglom 60º od vertikale na 1500 m, što mu omogućava borbu sa većinom oklopnih vozila, osim tenkova. Borbeni komplet iznosi 300 metaka 30 mm i 2000 metaka 7,62 mm, sa svake strane na prednjem delu postavljena su po tri bacača dimnih kutija 82 mm.
Konačno, treći tip kupole je najsnažnije naoružan. Osnovno naoružanje je dvocevni top 23 mm GŠ-23, spregnuti mitraljez NSV 12,7 mm, automatski bacač granata AGS-17 30 mm i dve rakete zemlja-vazduh 9K38 Igla (po NATO SA-18 Grouse)! Ne treba zaboraviti da je top GŠ-23, dugo vremena bio standardni top sovjetskih borbenih aviona, najčešće lovaca (npr. MiG-21 i 23), a proizvodio se i u našoj zemlji (lovac-bombarder Orao nosio je dva takva topa). Iako je njegova municija slabija od 2A72, najveća snaga ovog topa leži u ogromnoj brzini gađanja, od 3000-3400 met/min. Sve ovo „spakovano“ je na bazu prethodne kupole sa topom 30 mm. Može da se zaključi, da je ova varijanta kupole najpogodnija za protivvazdušnu odbranu, s obzirom na veliku brzinu gađanja topa i posedovanje raketa zemlja-vazduh. Bacač granata i mitraljez, najverovatnije su tu, prevashodno za odbranu od napada sa zemlje, iako je i velika brzina gađanja topa, adut na ovom polju. Naime, u gradskim borbama u Čečeniji, samohodni protiavionski topovi ZSU-23-4 Šiljka i 2S6 Tunguska, granatama 23 i 30 mm predstavljali su vrlo opasno oruđe u gradskim borbama, protiv protivoklopnih timova pobunjenika.
Poslednja, specijalizovana naoružana varijanta Vodnika nosi minobacač 120 mm 2S12, koji se nalazi na zadnjem, zaravnjenom modulu. Oruđe može da ispaljuje mine iz kratkog zastanka, sa zemlje i standardnog postolja, koje se prenosi na zadnjem delu vozila.
Američki Hummer, s druge strane, može da bude naoružan „samo“ mitraljezima 7,62 i 12,7 mm, odnosno automatskim bacačem granata 40 mm, ali i lanserom protivoklopnih vođenih raketa TOW.


Maksimalna masa Vodnika u teretnoj varijanti iznosi 6600 (GAZ-3937) i 7050 kg (GAZ-39371), što uopšte nije malo, i jednako je starijim oklopnim izviđačkim automobilima BRDM-2. Masa praznog vozila iznosi 4200-4300 kg i čini ga dvostruko težim od Hummera. Za pokretanje ovako masivnog vozila po najrazličitijem terenu, potrebna je snažna, pogonska grupa. U skladu sa izvoznim ambicijama, Rusi su obezbedili tri različita motora, koji mogu da se ugrade prema želji kupca. Osnovni motor je šestocilindrični, redni turbodizel GAZ-562, zapremine 3,2 l, snage 175 KS (128 kW) i obrtnog momenta 500 Nm. Drugi je četvorocilindrični, redni turbodizel JAMZ-460, zapremine 4 l, snage 160 KS (118 kW) i obrtnog momenta 588 Nm, dok je poslednji, malezijski petocilindrični redni dizelaš HINO-J07C, zapremine 6,6 l, snage 165 KS (121 kW) i obrtnog momenta 451 Nm. Menjač ima pet brzina napred i jednu nazad, a postoji i reduktor kojim se obrtni moment na točkovima u velikoj meri povećava, zbog lakšeg savladavanja teškog terena. Pogon se raspoređuje na sve točkove ili samo na zadnja dva, u slučaju da se vozilo kreće po asfaltnom putu, u dobrim vremenskim uslovima. Oslanjanje je torziono sa hidrauličnim amortizerima, čiji su mnogi elementi preuzeti sa standardnih oklopnih transportera BTR-80, što u velikoj meri pojednostavljuje održavanje i logističku podršku. Na taj način, obezbeđuju se odlične mogućnosti savladavanja terena i maksimalna brzina od 112-130 km/h već u zavisnosti od motora, prečnik zaokreta je svega 10 m (na nivou putničkih automobila), a autonomija na dobrom putu čak 1000 km. Vodnik je, zahvaljujući hermetičnosti konstrukcije i amfibijsko vozilo: ima mogućnost plovljenja sa pogonom preko točkova, dajući mu kombinaciju karakteristika francuskog oklopnog automobila opšte namene VBL, sa nosivošću američkog Hummera.
Osnovno vozilo nije oklopljeno, ali na strukturu može da se postavi dodatna oklopna zaštita, u vidu vijcima pričvršćenih, čeličnih ploča. Treba napomenuti i da Vodnik može da vuče prikolicu ili drugi teret (npr. haubica mase do 2500 kg).
Za razliku od drugih, najsavremenijih sredstava razvijenih od strane vojne industrije, koja se izvoze u strane zemlje, a nisu u arsenalu oružanih snaga Rusije – Vodnik jeste. Verovatno je ključnu ulogu odigrala izuzetna upotrebljivost, kako u ulozi patrolnog, protivterorističkog i izviđačkog, tako i vozila pogodnog za korišćenje u policijskim i mirovnim operacijama (što u današnje vreme postaje sve aktuelnije). Ne bi trebalo zanemariti ni realne potrebe, gde je ključnu ulogu odigralo i isticanje resursa odgovarajućih, starijih vozila. Međutim, cena vozila kao što je Vodnik nije mala, posebno njegovih naoružanih verzija (gde samo cena kupole prevazilazi ukupnu sumu nekadašnjih osnovnih terenaca). Dodatna smetnja izvozu Vodnika, može da predstavlja i konkurencija, u vidu već duže prisutnih američkih Hummera i austrijskih Pinzgauera, koji su oteli dobar deo svetskog tržišta, što je često važnije nego same performanse i upotrebljivost.
S. BALOŠ

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Pročitajte još