Škorpioni u senci

Jedna od najmoćnih špijunskih službi na svetu – američka CIA (Central Intelligence Agency) oduvek je u svom sastavu imala timove i grupe za specijalne zadatke i “crne” operacije, sastavljene od bivših vojnih specijalaca iz raznih jedinica, tzv. paramilitarne operativce koji su izvodili i borbene akcije, organizovanih u Grupu za specijalne operacije (SOG). Odnedavno, formirana je još jedna jedinica sličnog sastava, ali sa drugačijom namenom. Sada agenti CIA na opasnim zadacima imaju i tajnu naoružanu pratnju i zaštitu, koju takođe, čine vojni i policijski specijalaci sa ratnim iskustvom, organizovani u posebnu Službu za globalno reagovanje – GRS (Global Response Staff). Za ovaj posao bodigardova, angažovano je na stotine specijalaca kojima je prestala služba, a koji u centru za obuku CIA u Vilijamsburgu u Virdžiniji (oko 240 km južno od Vašingtona), popularnoj “Farmi”, prethodno moraju da savladaju veštine kojima jedino nisu vični: da bez uniforme i specijalne opreme budu neprimetna senka agenata koje obezbeđuju. Njihovo brzo regrutovanje, pritom je olakšano činjenicom, da za razliku od „klasičnih“ agenata CIA, ne moraju da uče jezik zemlje u kojoj službuju, niti da pišu izveštaje i analize.
Među četvoricom poginulih u napadu na američki konzulat u Bengaziju, u septembru prošle godine, pored ambasadora Kristofera Stivensa bila su i dvojica “diplomata”, koji su u stvari pripadali GRS, što potvrđuje da je ovo jedno od najopasnijih zanimanja u CIA. Od 14 operativaca Kompanije (kako u žargonu nazivaju CIA njeni pripadnici) koji su od 2009, stradali na zadatku, pet su bili iz GRS. Škorpioni, kako se još interno oslovljavaju, rade po ugovoru, za dobru platu od 140.000 dolara godišnje, a dodatni bonus je mnogo slobodnog vremena: na zadatku u inostranstvu provode u smenama tri do četiri meseca godišnje. U svakom momentu je, međutim, aktivno oko 120 pripadnika GRS, koji se, kao što se može pretpostaviti, ne regrutuju preko konkursa. Vest da je neko potreban, brzo se raširi u bratstvu sveže demobilisanih komandosa i specijalaca. Među njihovim poslovima je i obezbeđivanje tajnih baza dronova, američkih bespilotnih letelica u Libanu, Jemenu i Džibutiju, a angažovani su i kao pratnja agenata Agencije za nacionalnu bezbednost – NSA (National Security Agency), koja se bavi elektronskim prisluškivanjima, kada njeni operativci u ratnim zonama i kriznim područjima postavljaju svoju sofisticiranu opremu.
Tokom hladnog rata, ovakva pratnja agentima CIA i drugih tajnih službi nije bila potrebna: obično su imali diplomatsko pokriće i jedino su morali da paze da ne budu uhvaćeni na delu. Danas, umesto obaveštajnih poslova u prestonicama istočne Evrope, rade u terorističkim gnezdima u Jemenu, Libiji, Istočnoj Africi, Pakistanu, Avganistanu, Iraku, pa su im neophodni i diskretni, ali efikasni, telohranitelji. Po oceni “Vašington posta”, koji je prošlog meseca prvi u SAD pisao o ovoj temi, postojanje GRS deo je šire ekspanzije paravojnih kapaciteta CIA koje je počelo pre nekoliko godina. CIA upravlja i operacijama dronova, koji su bili oružje za likvidaciju nekoliko hiljada islamskih ekstremista u Pakistanu, Avganistanu i Jemenu, gde su najaktivniji. Škorpion iz GRS je bio i “diplomata” Rejmond Dejvis, koji je prošle godine izazvao krizu u odnosima SAD i Pakistana, jer je na ulici u Lahoru ubio dvojicu lokalnih policajaca, koji su mu se približili na motociklu. Dejvis se kasnije branio objašnjenjem, da je mislio kako oni žele da ga opljačkaju. U pakistanskom zatvoru proveo je nekoliko nedelja, koliko je bilo potrebno da se Vašington i Islamabad dogovore o raspletu, a kolege mu zameraju što je dozvolio da bude uhapšen i što je pucao usred prometne ulice – u okolnostima kada nije bio “na zadatku”.
Još od osnivanja 1947. CIA je u svom sastavu uvek imala paravojne formacije za specijalne operacije, sastavljene od bivših vojnih specijalaca, koje su u vreme “hladnog rata” podstrekivale i organizovale pučeve širom sveta. Preko ovih tajnih ratnika, CIA je bila umešana u planove za likvidacije lidera i destabilizovanje sistema u Gvatemali, Kongu, Kubi, Iraku, Dominikanskoj Republici, Vijetnamu, Čileu i drugim zemljama. Za vreme rata u Vijetnamu, kao i tokom celokupnog američkog prisustva u Indokini, CIA je koristila specijalne paravojne jedinice za tajne akcije u Severnom Vijetnamu, Kambodži i Laosu. U javnosti je uglavnom poznata famozna avio kompanija “Air America”, koja je za potrebe CIA sprovodila logističku podršku i transport hrane, odeće, lekova, ali i naoružanja, droge… Tokom sedamdesetih i osamdesetih godina 20. veka, paravojne jedinice CIA su delovale u Centralnoj Americi, pretežno u Gvatemali, Salvadoru i Nikaragvi. U ovoj poslednjoj, obučavali su kontraše, minirali luke, priobalja, mostove i pruge koje je koristio revolucionarni sandinistički režim. U Africi, uglavnom u Angoli, operisali su kao oslonac pokreta UNITA Jonasa Savimbija. U Avganistanu su pomagali (naoružanjem, opremom, novcem, savetima) mudžahedine u borbi protiv sovjetskih trupa, a bili su prisutni i u Somaliji. Primera radi, prvi poginuli Amerikanac u Somaliji 1992, (operacija “Obnova nade”), bio je Lari Fridman, operativac paravojne jedinice CIA. Sredinom devedesetih godina 20. veka, paravojna struktura CIA za tajne operacije doživela je promene. Sve do 1995, paravojni ogranak CIA nosio je naziv Štab za specijalne aktivnosti – SAS (Special Activities Staff) i bio je poznat unutar Agencije po nadimku Američki SAS, da bi se razlikovao od slavnijeg britanskog imenjaka.
Vilijem Bojkin, bivši komandant protivterorističkog odreda Delta Force i Armijske (kopnene) komande za specijalne operacije (ASOC), 1995, bio je prebačen u Direktorat za operacije CIA, gde je reorganizovao Štab za specijalne aktivnosti. Američki general doneo je odluku da se to nazove Vojni specijalni projekti – MSP (Military Special Projects). Početkom 2000, opet je promenjeno ime u – Odsek za specijalne aktivnosti – SAD (Special Activities Division), pod kojim deluje i danas. U organizacionoj strukturi CIA, SAD se nalazi u sastavu najmoćnije celine – Direktorata za operacije (DO), tačnije njenog Protivterorističkog centra – CTC (Counterterrorism Center), koji raspolaže velikim arsenalom oružja, opreme i tehnike, uključujući manje avione i helikoptere. SAD se sastoji od pet specijalizovanoih grupa: Grupe za specijalne operacije – SOG (Special Operations Group), koja čini borbeno jezgro CIA namenjeno za oružane akcije, Grupe za obuku u inostranstvu – FTG (Foreign Training Group), zadužene za instruktorsku pomoć u obučavanju i naoružavanju vojnih, obaveštajnih i bezbednosnih snaga stranih i prijateljskih država, pokreta i organizacija (regularnih i iregularnih), Grupe za sajber ratovanje – COG (Computer Operations Group), namenjene za akcije na informatičkim sistemima i mrežama, Štaba za upravljanje sredstvima – PMS (Proprietary Management Staff), koji upravlja brojnim preduzećima i kompanijama koje služe kao paravan i pokrivač za eliminisanje umešanosti zvanične američke administracije u tajne operacije i Grupe za psihološko-propagandne operacije – POG (PsyOpsGroup), koja je namenjena za dezinformisanje i psihološko-propagandne aktivnosti preko medija.
Prema objavljenim podacima, SOG se sastoji od tri celine: jedinice za akcije na kopnu – Ground Branch, za akcije na vodi – Maritime Branch i iz vazduha – Air Branch. Pešadinci obično dolaze iz specijalnih vojnih snaga – zelenih beretki, Delti, rendžera, “vodenjaci” iz SEAL timova mornaričkih foka i izviđača korpusa marinaca, dok vazduhoplovci koji upravljaju raznim vrstama domaćih i stranih helikoptera i aviona, prelaze pretežno iz 160. avijacijskog puka za specijalne operacije (160. SOAR) “Noćne prikradice” i jedinica iz sastava Vazduhoplovne komande za specijalne operacije (AFSOC). Verovatno je da se u okviru ove komponentne nalaze i specijalisti koji upravljaju bespilotnim letelicama (dronovima). Jedna od osnovnih razlika koja razdvaja misije “cijine” SOG od onih koje izvode specijalne vojne snage, je u tome da se tajni ratnici CIA nikada ne potpisuju, već se trude da ostave što manje tragova o svom identiteu i pripadnosti. Na terenu operišu bez uniforme i oznaka ili sa stranom uniformom, mešavinom civilne i vojne odeće, najčešće obučeni u odeću kakvu nosi lokalno stanovništvo, sa opremom i naoružanjem stranog porekla, koji onemogućavaju bilo kakvu identifikaciju.
Upravo tako je bio odeven i Džon Majkl Spen (John Michael Spann), operativac SOG/SAD koji je poginuo u pobuni talibana u zatvoru Qala-i-Jangi u blizini Mazar-i-Sharifa, gde je ispitivao zarobljene talibane i članove Al Kaide. Spen je sa ostalim kolegama iz SOG, stigao u Avganistan 26. septembra 2001, samo 15 dana posle terorističkih napada otetim avionima na Njujork i Pentagon i bili su prvi Amerikanci koji su stigli u zemlju talibana. Oni su trasirali put za dolazak drugih američkih i savezničkih snaga koje su sprovodile operaciju “Enduring Freedom”, uspostavili kontakte sa komandantima antitalibanske Severne alijanse i organizovali ih za borbu, koordinirali njihove aktivnosti sa predstojećim udarom saveznika, prikupljali važne obaveštajne informacije, nastupali kao nevidljiva prethodnica ispred armijskih jedinica, navodili udare avijacije po ciljevima na zemlji. U holu zgrade u sedištu CIA u Lengliju, nalazi se memorijalni mermerni zid, na kome su uklesane 103 zvezdice, koje označavaju operativce koji su od osnivanja Agencije “dali živote služeći domovini”. Jedna od zvezdica je i Spenova.
D. DŽAMIĆ

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Pročitajte još