Čime smo pobeđivali u ratovima 1912-1918.

Kraljevina Srbija, uprkos skromnim finansijskim mogućnostima, trudila se da svoju vojsku naoruža najboljim i najmodernijim oružjem, koje je moglo da se nabavi u tom trenutku. Ove nabavke, često su bile povezane sa velikim problemima, pre svega finansijske prirode, ali i transporta. Međutim, uzimano je ono najbolje, pa makar i u malim količinama.
Istovremeno, težilo se i razvijanju sopstvene industrije oružja i opreme, odnosno, našeg jedinog arsenala Vojnotehničkog zavoda u Kragujevcu i barutana u Stragarima i Obilićevu. Svi ovi višedecenijski napori rezultirali su da je u Prvi Balkanski rat 1912, srpska vojska ušla dobro naoružana i opremljena.

Artiljerijski musketoni Berthijer M-92.jpg
Artiljerijski musketoni Berthijer M-92

Osnovno pešadijsko naoružanje je bila puška sistema Mauser M-1899, kalibra 7×57. Ovo oružje je po svojim taktičko-tehničkim karakteristikama, spadalo u sam vrh brzometnih pušaka. Prva količina od 90.000 komada, kupljena je 1899. u nemačkoj DWM („Deutsche Waffen und Munitionsfabriken“) i do kraja 1900. su sve stigle u Srbiju. Istovremeno, u Belgiji, u firmi FN kupljeno je 45 miliona metaka, a počela je izgradnja barutane u Obilićevu, koja će proizvoditi bezdimni barut. Takođe, u Vojnotehičkom zavodu su instalirane nove mašine za proizvodnju moderne 7 mm municije.
Kako je ovaj broj brzometnih pušaka i municije bio nedovoljan i za kompletno naoružanje prvog poziva, čim su se skupila finansijska sredstva, pristupilo se daljim nabavkama. Tako je municija i pored proizvodnje u Kragujevcu, u dva maha (1903. i 1907.) nabavljana u austrougarskim fabrikama, a 1907. je u OEWG iz Štajera kupljeno 34.000 pušaka M-1899/07. Puške su u odnosu na DWM varijantu, bile usavršene. Istovremeno je kupljeno i 10.800 karabina M-1908, namenjenih konjanicima. Pored toga, uzeto je i 50.000 cevi kalibra 7 mm, za prepravku starih, jednometnih pušaka Mauser-Koka u brzometnu pušku. Prepravka 43.000 ovih pušaka urađena je po konstrukciji pukovnika Gojka Đurića, u VTZ Kragujevac. Ovo oružje sa oznakom M-1880/07 bilo je namenjeno trupama drugog poziva. Konačno, 1910. kod „Mausera“ je kupljeno još 32.000 pušaka M-1910, koje su imale najnoviji M-98 sistem zatvarača. Ovim se uspelo da sva operativna vojska, odnosno I i II poziv, budu naoružani modernim, brzometnim puškama.

Mauzer M-99,M-99-07,M-08,M10.jpg
Mauzer M-99,M-99-07,M-08,M10

Stare, jednometne puške sistema Mauser-Koka M-1880 kalibra 10,15 mm i Berdan M-1871 kalibra 10,66 mm, ostale su u naoružanju trećeg poziva. Mitraljezi su u naoružanje uvedeni 1909. Posle više testova i proba, izabran je sistem Maksim M-1909, kao najkvalitetniji i sa najvećom vatrenom moći. Kupljeno je 250 komada u nemačkoj firmi DWM. Svaki pešadijski puk je dobio odeljenje po četiri mitraljeza. U FN je ponovo kupljena municija, kako se ne bi kvario borbeni komplet pušaka, dok VTZ ne proizvede dovoljnu količinu. Dnevni kapacitet proizvodnje je iznosio 100.000 metaka kalibra 7 mm. Sem toga, VTZ je proizvodio 800-1.000 ručnih bombi dnevno. Kraljevina Srbija je jedna od prvih zemalja koje je to staro oružje uvela u modernom obliku u naoružanje. Konstruisana još 1898. od tehničkog pukovnika Miodraga Vasića, za upotrebu u četničkim jedinicama, koje su u oblastima Kosmeta i Makedonije branile srpski živalj ognjem i mačem, pokazala se vrlo efikasnom i korisnom, pa je 1912. u modifikovanom obliku uvedena u naoružanje srpske vojske.
Posle pobedonosnih Balkanskih ratova, kao i bogatog ratnog plena, u inventaru su se našle i turske Mauser puške M-1890, M-1893 i M-1903 kalibra 7,65×54 i bugarske Manliher M-1888/90 i M-1895 kalibra 8x50R. Ovim oružjem su uglavnom naoružane novoformirane jedinice u oslobođenim krajevima. Nedostatak veće rezerve adekvatne municije, ograničavao je upotrebu trofejnog oružja.

St Etiene M-1907.jpg
St Etiene M-1907

Početkom Prvog svetskog rata, ozbiljan manjak u brzometnim puškama, nadoknađen je krajem avgusta 1914, kada je iz Rusije stigla pošiljka od 120.000 pušaka sistema Mosin-Nagan M-1891 i 90.000.000 metaka za njih, kalibra 7,62x54R. Ruske puške su prvo podeljene Timočkoj diviziji I i II poziva, a zatim i drugim jedinicama, uglavnom II poziva. Iako inferiornije u odnosu na „Mauserove“ puške, posebno po mišljenju srpskih vojnika, koji su ih često preterano potcenjivali, odigrale su vrlo značajnu ulogu u operacijama posle Cerske bitke. Oficiri su bili naoružani službenim revolverom sistema Nagan M-1891 kalibra 7,5 mm.

Muzer-Koka-Duric, Mauzer-Koka.jpg
Muzer-Koka-Đuric, Mauzer-Koka

Posle oporavka srpske vojske na Krfu, u proleće 1916, a kasnije i u kampovima oko Soluna, počelo je preoružanje sa francuskim oružjem. Tako je Francuska predala Srbima 106.000 pešadijskih pušaka Bertje M-1907/15 kalibra 8x50R Lebel i 9.000 artiljerijskih karabina istog sistema i kalibra. Za naoružanje pozadinskih jedinica primljeno je 20.000 jednometnih pušaka sistema Gras M-1874/14, koje su prepravljene na kalibar 8x50R Lebel.
Dobijeno je i oko 300 mitraljeza Sent Etijen M-1907 kalibra 8 mm. Krajem 1916, posle velikih gubitaka u Gorničevskoj i Kajmakčalanskoj bici, srpska vojska je ponovo promenila formaciju. Sada samo sa dve armije, dodavanjem sve većeg broja automatskog oružja, održavana je, pa čak i povećana vatrena moć armija. Tako je početkom 1917, u naoružanje uveden puškomitraljezi, Šoša CSRG M-1915 kalibra 8 mm, a broj mitraljeza je do početka proboja Solunskog fronta udvostručen. Ručne bombe su upotrebljavane u ogromnim količinama i uglavnom je korišćen model kašikare F-1 (odbrambena) i OF-1 (napadna). Kao i tromblonske bombe Viven-Besier i bacači bombi sistema Azen M-1915 kalibra 9 cm.

Nagant M-91.jpg
Nagant M-91

Od Francuza je dobijeno i 5.000 pištolja Rybi M-15 kalibra 7,65 mm. Francusko pešadijsko oružje – puške i mitraljezi, nisu po kvalitetu bili adekvatna zamena za ono što su srpski vojnici navikli da koriste u bitkama. Ipak, planinski karakter Solunskog fronta, gde blato u rovovima nije predstavljalo preveliki problem, kao i odlučnost ljudi koji su ga koristili, prevazilazili su eventualne tehničke probleme.
B. V. Stanković

 

 

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Pročitajte još