Dame u uniformi

Decenijama unazad glavnom su armijski autoriteti ukazivali kako su žene podobne za neborbene dužnosti kako bi odmenile muškarce koji su potrebniji na prvoj liniji fronta. Na taj način se uvećavao mobilizacioni potencijal određene zemlje, jer su one najčešće podnele glavni teret radeći u fabrikama ratne industrije. Međutim, aktivno učešće mnoštva ženskih pripadnica oružanih formacija je to u startu demantovalo. Zagovornici teze kako slabijem polu nije mesto u savremenim svetskim armijama su sada malobrojni, što se najbolje vidi iz pregleda sastava određenih oružanih snaga.


Narodna oslobodilačka armija Kine je najmnogoljudnija u svetu, sa oko 1.600.000 pripadnika, a od tog broja žene popunjavaju 53.000, odnosno oko pet procenata. Slična situacija je i u Indiji, čija vojska broji 1.200.000 pripadnika aktivnog sastava, a žene čine tri procenta (tačnije 36.000), ali je njihova uloga svedena na neborbene dužnosti vezane za sanitetsku službu i logistiku. U ovoj zemlji postoji dugačka tradicija aktivnog uključivanja žena u formacije koje su pružale podršku vojsci, jer je još od 1888. godine oformljena služba bolničarki koje su se istakle u Prvom i Drugom svetskom ratu. U posleratnoj Indiji, tek od 1992. godine je tamošnja Vlada odobrila ženama da pristupe armiji kao regularni vojnici, pa one kao deo kontigenta UN odlaze u mirovne misije širom sveta.
Sledeća azijska zemlja sa velikom vojskom je Severna Koreja, gde od 950.000 pripadnika armijskog personala ženama pripada čak dve petine ili brojčano izraženo – 380.000 vojnika. Tamošnji muškarci podležu opštoj vojnoj obavezi koja traje čak deset godina, dok su žene u obavezi da odsluže šest godina i biraju se selektivno. Srazmerno brojnu vojsku ima i Pakistan (650.000), a tek oko 4.000 žena je našlo svoje mesto u tamošnjoj armiji, uglavnom na administrativnim dužnostima i kao medicinske sestre.
Ako uporedimo ove brojke sa stanjem u oružanim snagama SAD, primetna je razlika jer su Amerikanci znatno unapredili položaj žena u vojsci, jer tamo se na komandnim dužnostima nalazi čak sedam posto žena, a one zauzimaju i oko 5,5% najviših činova. Sjedinjene Američke Države imaju aktivnu armiju koja broji 476.000 pripadnika, a među njima je 16 posto žena, odnosno čitavih 74.000 dama u uniformi. Već smo napomenuli da je još od vremena Američkog rata za nezavisnost učešće lepšeg pola prihvaćeno blagonaklono, a već u Drugom svetskom ratu je 400.000 pripadnica služilo na neborbenim dužnostima. Taj broj se smanjivao kasnije, pa je nešto preko 11.000 upućeno u Vijetnam tokom tamošnje američke vojne avanture, a ponovo se povećao na 41.000 kada je izbio Prvi zalivski rat. Ipak, tek od 2016. godine su sve borbene dužnosti odobrene i za njih, mada to nije slučaj sa učešćem u jedinicama posebne namene. Australijanci su još liberalniji, pa žene-vojnici čine 18,5% vojnog personala, a otvorene su im sve pozicije od ronilaca do minera, čak i kao posluge artiljerijskih oruđa. Ovo je svrstalo Australiju među samo pet država (ostale su Kanada, Izrael, Novi Zeland i Norveška) koje su apsolutno sve borbene dužnosti i specijalnosti odobrili za žene.


U Izraelu je na snazi prilično neobična vrsta vojne obaveze, s obzirom da su regruti oba pola dužni da nakon aktivne službe provedu u rezervi mesec dana godišnje. Borbene dužnosti su otvorene i za žene od 1994. godine, osim u podmorničkoj službi i dame čine trećinu nižeg komandnog kadra, te oko petine činova iznad kapetana. Sledeća na listi zemalja gde su ženski vojnici vrlo segment oružanih snaga je Norveška, gde apsolutno nema organičenja po pitanju izbora roda i službe (mogu i da budu i među posadama podmornica), ali još uvek nema žena koje su obučene za specijalne jedinica tamošnje vojske.
U Francuskoj nije predviđeno da žene učestvuju u jedinicama čije ljudstvo je izloženo opasnosti direktne borbe, iako je još 1972. godine deklativno propisano kako su ravnopravne sa muškim kolegama. Od 1983. godine im je odobreno da služe u žandarmeriji, ukupan postotak u oružanim snagama je 8,5%, sa tendencijom rasta. Poređenja radi, žene vojnici čine 12 procenata nemačke armije, pa tako od oko 180.000 pripadnika Bundesvera, 21.931 su bile Nemice. Po tom izveštaju, 8.150 pripadnica je u sanitetskoj službi, 17.000 je na privremenom služenju, nešto tri hiljade pripada stalnom sastavu, dok je hiljadu u statusu dobrovoljaca. Prva evropska zemlja koja je u moderno doba uvela opštu vojnu obavezu za devojke je Norveška od 2013. godine, a od leta 2016. godine žene starosti od 19 do 44 godina moraju da provedu 19 meseci u vojnoj službi. Sasvim oprečan primer je Turska, gde je ženama dopušteno da se dobrovoljno prijave, ali isključivo kao oficiri određenih specijalnosti. Od nama susednih zemalja, Rumunija ima već godinama praksu da omogućava pripadnicima ženskog pola da učestvuju u raznim vojnim misijama, pa ih je u sastavu njihovog kontigenta snaga UN na prostoru Iraka i Avganistana bilo više desetina.


Velika Britanija je najočigledniji primer istorijskog i civilizacijskog menjanja stava na planu aktivne uloge žena u vojsci. U petnaestom veku je kralj Čarls Prvi doneo striktnu zabranu ženama da nose i koriste mušku ratnu odeću i opremu, ali je zabeleženo kako je veći broj žena učestvovao u Bici kod Vaterloa 1815. godine, što je utvrđeno tokom asanacije terena jer veći broj pronađen među poginulima. Profesionalizacijom njihove armije u drugoj polovini devetnestog veka, damama je omogućeno jedino da pomažu u statusu bolničarki. Izbijanje Prvog svetskog rata je uzburkalo strasti oko aktivnog učešća žena u ratnim naporima, pa im je omogućeno da rade u vojnom industriji, kao i da kuvaju za trupe. Užasni gubici tokom Bitke na Somi su primorali armijski vrh da uveća učešće žena u sastavu Britanskog ekspedicionog korpusa u Francuskoj i Belgiji, tako da se do kraja rata njihov broj uvećao na 100.000 pripadnica pomoćnih trupa. Tek nakon rata su Britanke starije od 30 godine dobile opšte građansko pravo glasa, ali ne i mogućnost da ravnopravno u uniformi staju rame uz rame sa muškarcima. Razvojom Drugog svetskog rata, stanje se drastično promenilo. Najpre su neudate žene starosti od 20 do 30 godina pozivane u radnu službu, ali već sredinom 1943. godine je 90% devojaka i 80% udatih žena bilo na neki način uključeno u ratne napore. Na osnovu tog korisnog iskustva, 1949. godine formiran je Ženski Kraljevski Armijski Korpus, a pripadnice su kasnije učestovale u operacijama na Kipru, Severnoj Irskoj, tokom Foklandskog rata i Prvog Zalivskog rata. Korpus je 1992. godine rasformiran, a damama pripadaju propisane dužnosti u britanskoj vojsci, striktno na pomoćnim i sanitetskim diužnostima. Borbene dužnosti su ostale formalno „zaključane“ za njih sve do 2016. godine, što treba uzeti sa rezervom jer je šest pripadnica njihovih trupa ubijeno tokom borbenih dejstava u Iraku od 2001. do 2011. godine, a još tri u Avganistanu. U poslednjih pet godina, oficijalno je ukinuta zabrana ženama da učestvuju u jedinicama koje su predviđene za direktan sukob sa neprijateljem, pa su apsolutno dužnosti otvorene i za dame.


Posle ovih statističkih podataka i opisa promene statusa žena u sastavu oružanih snaga oružanih snaga, možemo konstatovati kako su određene predrasude demantovane u konkretnoj praksi, Najpre, stav kako su žene pogodne isključivo za pomoćne dužnosti i daleko od zone borbenih dejstava je kroz vekove u potpunosti opovrgnut na mnoštvu primera. I pored te činjenice, tvrdokorni konzervativci još uvek tvrde kako su se iskazale jedino kao pripadnice određenih revolucionarnih grupacija gerilskog tipa ili u svojstvu boraca teritorijalnih milicija (poput kurdskih naoružanih grupa), ali im još uvek nije mesto među ordinarnim pešadincima, artiljercima, diverzantima i ostalim vojnicima koji u statusu regularnih formacija ostvaruju bliski kontakt tokom direktne razmene vatre sa neprijateljem. Ovakav stav je u potpunosti neutemeljen u realnosti, jer savremene oružane snage se pretežno sastoje od pripadnika određenih specijalnosti, a tek oko jedne trećine uopšte učestvuje u borbenim dejstvima. Čak i među onim vojnicima koji potpadaju pod tu grupu, žene su se iskazale kao vrsni članovi posada oklopnih vozila, artiljerijskih i raketnih oruđa, vazduhoplovci, a uvidelo se kako uz adekvatnu obuku ne zaostaju za muškim saborcima. Generalno, određenu osobu ne čini vojnikom to što se odlikuje zamašnom telesnom konstitucijom, još manje genetske predispozicije jer su joj preci bili istaknuti borci, a ponajmanje sopstveni umišljaj pripadnosti toj profesiji. Konkretna i neoboriva praksa je dokazala kako se vojničke vrline stiču putem kompleksne obuke u poznavanju i upotrebi sredstava, ideološke i patriotske samozpoznaje uloge oružanih snaga, zatim sticanjem saznanja o nužnosti kohezije i monolitnosti kolektiva, ali ubedljivo najvažniji je motivacioni faktor. U tom smislu, završićemo ovu analizu primerom jedne izuzetno interesatne osobe koja je postala prava ikona revolucionarnih pokreta.


Tamara Bunke, poznata i kao „Tanja Gerilka“, rođena je u Argentini od oca nemačkog komunističkog emigranta i pristupila je tamošnjoj Komunističkoj partiji. Od rane mladosti iskazala se kao vrsni atleta i izvrstan student, što je i pokazala nakon što se njena porodica preselila u ondašnju Istočnu Nemačku, gde je zadobila univerzitetsko obrazovanje. Inspirisana revolucionarnim zanosom, preselila se na Kubu i potom postala član Če Gevarine gerilske grupe koja je želela da podigne ustanak u Boliviji. Kao jedino žensko u odredu, sa velikim uspehom je završila razne kurseve i stekla veštine u rukovanju oružjem i dekodiranja šifrovanih radio poruka. Iskazala je zavidne veštine i kao obaveštajac, kada se pod lažnim identitetom inflitrirala u krugove visokog društva u Boliviji, gde je postala čak i blizak prijatelj tadašnjeg predsednika države. Pune dve godine je predstavljala značajan podataka za Če Gevaru, sve dok nije otkrivena i morala se vratiti među svoje saborce u planinama. Tokom borbi sa vladinim snagama, ranjena je u nogu i teško pokretljiva usled snažne groznice, nastavila je mukotrpni pohod malene skupine od samo 17 preostalih gerilaca. Dok su prelazili reku Rio Grande, upali su u zasedu bolivijske vojske i Tamara je smrtno pogođena dok je stajala u dubokoj vodi držeći pušku visoko iznad glave, što je simbolično okončalo njen životni i revoluciorni put.
Uzevši u obzir ukupne karakteristike sadašnjih pripadnika muške populacije, postavlja se osnovano pitanje koliki postotak njih bi mogao da ostvari sve što je ona postigla i čime se odlikovala? Kao što kaže jedna prastara ovdašnja mudrost: „Koga je bog dao – stvorio ga je za sve. Koga nije dao – nije ga dao nizašta!“.
M. Milanović

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Pročitajte još